Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda güvenliğini ve tüketici haklarını korumak amacıyla hazırlanan Yeni Gıda Yönetmeliği’ni Resmi Gazete’de yayımladı. 31 Aralık 2025 tarihinden önce Türkiye’de yaygın olarak tüketilmeyen gıda ve bileşenlerini kapsayan bu düzenleme, piyasaya arz süreçlerinde sıkı denetim ve bilimsel onay şartı getiriyor.
YENİ GIDA TANIMI GÜNCELLENDİ Yönetmelik gereği, mikroorganizmalardan, mantarlardan veya alglerden elde edilen yeni moleküler yapıya sahip gıdalar “yeni gıda” olarak sınıflandırılacak. Ayrıca hücre veya doku kültüründen üretilen gıdalar ile özel üretim süreçleriyle elde edilen ve besin yapısı önemli ölçüde değişen ürünler de bu kategoriye dahil ediliyor. 100 nanometre altı boyutlara sahip özel amaçlarla üretilen nanomateryaller de yönetmelik çerçevesinde denetlenecek.
YASAKLAR VE İSTİSNALAR BELLİ OLDU Yeni düzenlemede, toplumsal hassasiyetler ve güvenlik kriterleri doğrultusunda kesin yasaklar belirlendi. Bu çerçevede:
– Domuz ve böcek kaynaklı gıdalar için yapılan başvurular kabul edilmeyecek.
– Bu ürünlerin “Yeni Gıdalar Listesi”nde yer alması ve piyasaya sunulması yasaklandı.
– Genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) ile ilgili ürünler, enzimler, katkı maddeleri ve aroma vericiler, kendi özel mevzuatlarına tabi olmaya devam edecek.
ONAY VE DENETİM AŞAMALARI Gıda işletmecileri, yeni bir ürünü piyasaya sürmeden önce Bakanlığa danışmak ve onay almak zorunda kalacak. Süreç şu şekilde işleyecek:
– Bilimsel Değerlendirme: Başvurular, Bakanlık bünyesinde oluşturulan Bilimsel Komisyon tarafından 9 ay içinde değerlendirilecek.
– Güvenlik Şartı: Ürünün insan sağlığı için risk oluşturmadığına dair bilimsel verilerle kanıtlanması gerekecek.
– Tüketici Bilgilendirmesi: Mevcut gıdaların yerine geçecek ürünlerin, besin değeri açısından tüketiciyi yanıltmaması şartı aranacak.
– İzleme: Ürün piyasaya sürüldükten sonra da gıda güvenliği için izleme gereklilikleri uygulanabilecek.
ÜRETİCİ HAKLARI KORUNACAK Yeni yönetmelik, yenilikçi üreticilerin haklarını korumak amacıyla sunulan bilimsel veriler için 5 yıl boyunca veri koruması sağlıyor. Bu süre boyunca, ilk başvuru sahibinin verileri izinsiz olarak başka bir başvuru için kullanılamayacak. Ancak, üreticinin adı, ürün tanımı ve güvenlik değerlendirmesi sonuçları kamuya açık tutulacak.
GELENEKSEL GIDALAR İÇİN HIZLI PROSEDÜR Uygulama, diğer ülkelerde en az 25 yıldır güvenli bir tüketim geçmişi bulunan gıdalar için daha kısa süreçlerle gerçekleştirilecek. Bilimsel Komisyon, 4 ay içinde herhangi bir güvenlik itirazında bulunmazsa bu “geleneksel gıdalar” listeye eklenerek satışına izin verilecek.
GEÇİŞ DÖNEMİ VE YAPTIRIMLAR Mevcut işletmelerin yeni düzenlemelere uyum sağlaması için 30 Haziran 2027 tarihine kadar süre verildi. Bu tarihten önce piyasaya sunulan ürünler, raf ömrü sonuna kadar satışta kalabilecek. Yönetmelik hükümlerine uyum sağlamayanlara 5996 sayılı Kanun çerçevesinde idari yaptırımlar uygulanacak.
